THEATERTEKSTEN

Auteursbond-theaterteksten
is een project van de
Auteursbond, de
beroepsorganisatie
van (toneel)schrijvers en
vertalers in Nederland.

privacy verklaring

Filmfabriek Hollandia 'Hollywood aan het Spaarne'
door René Retèl - 2006
PDF   AUTEUR
TEKSTEN VAN DEZE AUTEUR

Trefwoorden: stomme film, geld, 1918, acteurs
Thema: Een man die tegen de verdrukking in zijn droom najaagd
Genre: Tragikomedie, Muziektheater

Beschrijving:
Hollywood aan het Spaarne is een muzikaal melodrama, waarin we Maurits Binger volgen in zijn pogingen zijn Filmfabriek Hollandia overeind te houden. Het heeft de vorm en de lichte toon van een musical comedy, maar werkt onontkoombaar toe naar het dramatische einde.
 
Het verhaal wordt naast Maurits Binger en zijn vrouw bevolkt door een kleurrijke groep acteurs, die bij Binger onder contract staan. We zien Annie Bos, de grote ster van die tijd, Jan van Dommelen, de bombastische theateracteur, Lola Cornero, de uit Duitsland afkomstige vamp, Willem van der Veer en Adelqui Migliar een exotische Chuleen. Een belangrijke rol is er voor Jeanne van der Pers, die heimelijk verliefd is op Maurits Binger. Ook zien we nog Esther de Boer van Rijk, die jarenlang de rol speelde van Kniertje in ‘Op hoop van zegen’
 
Uitgebreide samenvatting:
 
1918 De oorlog loopt ten einde straks staat niets de distributie van Hollandia films naar het buitenland meer in de weg. Maurits Binger is optimistisch gestemd. Op een etentje bij hem thuis weet hij, samen met zijn acteurs geldschieters te imponeren met grootse plannen en te ontroeren met prachtig voorgespeelde verhalen.
Met het verkregen geld wordt vol enthousiastme begonnen aan de verfilming van ‘Op hoop van zegen’. Als hij Jeanne van kantoor probeert uit te leggen wat voor actrice hij nog nodig heeft ziet hij plotseling dat zij eigenlijk de gedroomde ‘Truus’is. Jeanne zelf twijfelt erg maar als meneer Binger het graag wil dan doet ze het. Omdat Binger haar ‘nodig’heeft speelt ze daarna ook de titelrol in de film ‘Het Goudvischje’. Tijdens de opnamen komt het tot een aanvaring tussen haar en Annie Bos, de grote ster van Hollandia. Jeanne legt uit dat ze niet uit is op Annie’s plekje, ze doet het alleen voor Binger en Hollandia. Ze sluiten vrienschap.
De oorlog is nu voorbij maar de distributie wil nog altijd niet vlotten. Binger spreekt zijn twijfels uit tegenover Jeanne en zegt dat hij niet anders kan, dan zich grotendeels overleveren aan een Engelse distributeur. Naar de rest van de cast weet hij het te brengen als een grote overwinning. Het nieuwe bedrijf gaat door onder de naam Anglo-Hollandia-Films.
Als de nieuwe Engelse regisseur, B.E. Doxat-Pratt,  aankomt wordt het meteen duidelijk wat de gevolgen zullen zijn voor een groot deel van de Nederlandse acteurs. Hij verlangt onmiddellijk een zogenaamde schmik-test. Dwz. Dat alle acteurs geschmikt voor de camera moeten verschijnen. Jan van Dommelen weigert en loopt weg. En als Annie Bos, de grote ster van Hollandia, voor de camera verschijnt horen we B.E. mompelen: ‘Too old, too old’ Binger kan het niet aanzien en loopt weg. Jeanne ziet het en gaat hem achterna. Maurits lucht zijn hart bij haar. Hij kan niet meer terug. Binnenkort komt er zelfs nog een Engelse vrouw bij voor de publiciteit: Elsie Cohen.
Als Elsie komt wordt ze dan ook zeer koel ontvangen. De sfeer onder de Nederlandse acteurs is inmiddels tot een dieptepunt gedaald. Onder Doxat-Pratt wordt het ene na het andere saaie society verhaaltje verfilmt op landgoederen in de omgeving van Haarlem. Bingers voornaamste taak is het regelen van de lokaties via zijn connecties in de Haarlemse haute vollée. Als zelfs Annie Bos weggaat naar Amerika, als resultaat van één van haar laatste grote rollen in een Maurits Binger film: ‘Een Carmen van het Noorden’, is hij ten einde raad. Als hij op kantoor zijn nood klaagt tegen Jeanne (onderDoxat-Pratt komt zij niet meer aan de bak, dus zit ze weer op kantoor), krijgt hij plotseling bijval uit onverwachte  hoek. Elsie Cohen is nu een jaar bezig om te proberen de films elders in de wereld te verkopen, maar ze zijn zo ‘damded boring Brittish’.  Ze moedigt Binger aan om weer eigen producten te maken zoals ‘Op hoop van zegen’ . Binger wil wel maar voor de afzet zit hij met handen en voeten vast aan de Engelsen en de Amerikaanse agent loopt ook niet erg hard. Elsie biedt aan om zelf naar Amerika te gaan met een selectie van echte Hollandia films. Maar dan moet Binger ‘beloven’ weer zijn eigen Hollandse films te gaan maken.
Aangemoedigd door Elsie en Jeanne begint Binger direct met de verfilming van ‘De Jantjes’ Omdat de opdrachtgever een Nederlandse distributeur is kunnen de Engelsen niet weigeren; Binger moet echter wel Doxat-Pratt als mede regisseur naast zich dulden.  Het wordt een succes en meteen gaat Binger door met een volgend ‘volksverhaal’:Mottige Janus’.
Uit Amerika komt bericht van Elsie Cohen dat ze alle films heeft verkocht en een contract heeft voor enkele films per jaar, plus de rechten op een bestseller. Iedereen is dol enthousiast, maar dan slaat het noodlot toe: Maurits Binger wordt ernstig ziek. Hij blijkt longkanker te hebben en Elsie Cohen moet onmiddellijk terugkomen. Zij is de enige die hij de zaak toevertrouwt. Voor hij voor behandeling naar Wiesbaden gaat regelt hij alles met Elsie en vooral met de banken.
Elsie die nu op de hoogte is van de werkelijke financiële situatie probeert door reorganisaties nog te redden wat er te redden valt. Maar als mevrouw Binger terugkomt met het bericht van de dood van haar man, komt tegelijk het bericht dat de banken alle toezeggingen hebben ingetrokken. Als op dat moment ook nog Annie Bos op de stoep staat, terug uit Amerika, treuren vier vrouwen om de dood van Maurits Binger: Mevrouw Binger, Annie Bos, Elsie Cohen en Jeanne van der Pers.

Fragment:
                                                           scène 2
 
Annie
Goeiemorgen, Jeanne. Zit je daar in je eentje? Waar is Els?
Jeanne         
Goeiemorgen Annie. Ja, Els is eh … Er was even geen werk meer voor d’r.
Annie
Oh jee. Zeg, is Binger d’r al?
Jeanne         
Nee nog niet. Nog op de drukkerij denk ik.
Annie
Dit is toch geen tijd voor een normaal mens.
Jeanne         
Voor normale mensen juist wel Annie.
Annie
Nou goed. Ik wil ook helemaal geen normaal mens zijn, zeg. Je bent filmdiva of je bent het niet. Maar wat komen we hier in ’s hemelsnaam doen op dit goddeloze uur?
(Jan van Dommelen op, neemt dramatische pose aan))
Jan    
‘Het hemelse gerecht heeft zich ten langen leste erbarmd over mij en mijn benauwde veste en arme burgerij’.
Annie
Oh, Jan. Dat kan ik helemaal niet hebben op m’n nuchtere maag.
Jan    
Dat is gewoon te hoog voor jou gegrepen lieve Annie. Hoe dom van mij. Parelen voor de zwijnen. Ik vergeet altijd dat jij niet gepokt en gemazeld bent in het theater zoals ik. Ik zal nooit mijn eerste rol vergeten in het gezelschap van mijn vader. En weet je wat ik speelde?
Annie
Ja Jan.
Jan    
Ik speelde: De Zee. Ik zat onder een blauw/groen zeildoek en dat moest ik laten bewegen. En m’n vader had gezegd: laat ’t maar lekker golven, Jan. Maar weet je hoe oud ik was?
Annie
Ja Jan.
Jan    
Elf, ik was elf jaar. Dus ik liet het golven. Ik liet het golven zo hard en zo hoog als ik maar kon, dat snap je wel. En mijn vader die op het toneel stond, die moest iets zeggen als ‘Er staat een aardig briesje’ En het publiek, dat de golven achter hem zag begon te lachen. Dus mijn vader kijkt om en ziet mij bezig. En weet je wat ie zegt?
Annie
Ja Jan.
Jan    
Hij zegt: ‘Een briesje, een briesje het lijkt wel een zuidwester storm!’ En de mensen gierden het uit van het lachen. Maar dat was ‘m nog niet genoeg, hè, dus hij komt heel dicht bij dat zeildoek staan en hij buldert vlak bij mijn oor: ‘Maar ik denk dat die storm zo wel gaat liggen!’ Ha, ha, ha…Ja, zo was mijn vader. Altijd in voor een geintje op het toneel. En de mensen wisten dat ook hè. Ze zaten er gewoon op te wachten. Nu zou dat niet meer kunnen, Niet op die manier.
Annie
Nee, Jan.
Jan    
Mijn vader zei altijd: ‘Een goed acteur moet kunnen schmieren’.
(Adelqui Migliar is opgekomen, hij praat met een Spaans accent: ‘th’ staat voor Engelse ‘th’)
Adelqui        
Ies ook schmiere-actor die dat zeggen. Eersht leren gewoon shpelen.
Jan    
Wat bedoel je daarmee, Spaanse snijboon.
Adelqui         Niet Ethpaanthe shnijboon, jij weten iek van Chile, jij Gollanshe boerenloel.
Jan    
Wat zeg je?
Adelqui        
Ik zeggen Gollanshe boerenloel. Waar jij geweesht met thienema?
Jan    
Man klets toch niet. Ik heb nota bene in Parijs gespeeld, met de grote Louis Bouwmeester.
Adelqui        
Ja, wij weten. Niette theatro, ieke zeggen thienema, fielm. Ieke geshpeeld fielm ien Chile, ien California, Estatas Unidas of America. Ieke geshpeeld in Italia. Jij geshpeeld in Gollanda, daarom iek zeggen Gollanshe boerenloel.
Jan     Jij moet oppassen, weet je dat?
Annie
Jan, laat toch. Je weet toch wie ’t zegt? Hij zit zich gewoon een beetje op jou af te reageren, omdat ie geen bal te doen heeft. Hij heeft geloof ik al drie scenario’s bij Binger ingeleverd, maar het ligt hier gewoon op z’n gat. Die stomme oorlog duurt gewoon te lang. Ja toch, Jeanne.
Jeanne         
(Jeanne werpt een veelbetekenende blik op de journalist)  Nou op z’n gat.. Maar de oorlog duurt wel lang. En al zijn we neutraal, je merkt het toch.
Annie
Ja, weet je dat de boter nu ook al op de bon is? En gisteren was ik bij de slager en het enige dat ik kon krijgen was een stuk van die smerige eenheidsworst. Daar draait ie echt alles door wat ie heeft: Varken, Koe, Schaap, Kip en organen natuurlijk, bah! (ziet Lola Cornero binnenkomen) Gut, Lola, moest jij ook aantreden op dit onzalige uur? (Lola loopt zwijgend door naar een stoel)  Gaat ’t wel goed met je?
Lola   
(gaat voorzichtig zitten) Annie, schatzie, even niet met mai praten, ja? Main arme hooft. Gesternavond zaten er nog bubbeltjes in, nu laiken het wel kiezelsteine. En als ik beweeg dan gaan ze ook nog rollen!
Annie
Ach kind, was je weer aan de rol? Weer aan de champoepel gezeten? Met wie was je?
Lola   
Met Fie. Ik moest haar een beetje troosten. Haar Swiepje zat weer eens achter die Jenny aan.
Annie
Alweer? En die Puisuisse lijkt me zo’n nette man. En wat zegt Fie dan?
Lola   
Niks, die gibt geen schoege. Die laat zich nicht kisten. Die lacht sich gewoon ein leuker kerel an, männer genug, ja, en gaat feestvieren. Aber ik moet natuurlik mee.
Annie
(knipoog naar Jan) Gut wat vervelend voor je, Lola.
Lola   
Na ja, is soms wel vervelend. Zit zai  mit een leuke vent und ik mit zo ein alte hundekopf.  Maar gister waren ze alle twee zeer net, knap ook, ook die van mai. Én met geld. Die eine flashe champagne na die andere. Hij heeft eine chocoladefabriek, hier, in Haarlem. Komisch, ne? Maar ja, wat denk je?  Getrouwd natuurlik.
Annie
(weer met blik naar Jan) Maar dat zijn ze toch altijd, Lola?
Jan    
Dat is niet waar Annie, de vorige was verloofd.
Lola   
Ja, kletsh maar raak. Op een dag vind ik er ene die níet getrouwd is én raik.
Jan    
Al met al ben je nog aardig op tijd. Ben je met de trein uit Amsterdam gekomen.
Lola   
Nee, hai heeft me gebracht mit sein automobiel, mein chocolademan.
Annie Zo regelrecht uit de Schillerbar.
Lola   
(aarzelt even) Nein!
Jan    
Zo, kinderen nu even iets heel anders, waartoe zijn wij hier.
Annie Om God te dienen en hier en in het hiernamaals… Ik weet het niet Jan.. Voor zover ik weet staat er niks op de rol. Al maanden niet trouwens. Het komt door de oorlog. Maar we staan onder contract, dus Binger kan over ons beschikken. Het heet hier niet voor niks een filmfabriek.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
 
(allen)
Hollywood ligt aan het Spaarne
De rivier die ons allen doorstroomt
Hollywood ligt aan het Spaarne
Daar heb ik altijd al van gedroomd
Hollywood ligt aan het Spaarne
Jongens wat doen we het goed
Hollywood ligt aan het Spaarne
Ons Haarlemse Hollywood
 
In Amerika filmen ze heel wat af
Hun komieken zijn ongelofelijk maf
Zij hebben Chaplin en ook Buster Keaton
Maar wij filmen molens en bollen en bieten
Zij hebben Wild West maar wat is daar nou an
Wij hebben Annie en Lola en Jan
 
Hollywood ligt aan het Spaarne
De rivier die ons allen doorstroomt
Hollywood ligt aan het Spaarne
Daar heb ik altijd al van gedroomd
Hollywood ligt aan het Spaarne
Jongens wat doen we het goed
Hollywood ligt aan het Spaarne
Ons Haarlemse Hollywood
 
De Duitsers hebben hun doctor Mabuse
In Italië Eleonora Duse
In Rusland hebben ze Eisenstein
Die fillemt graag trappen, die is fijn
Maar wij hebben onze Maurits Binger
Die windt ze allemaal om zijn vinger
 
Hollywood ligt aan het Spaarne
De rivier die ons allen doorstroomt
Hollywood ligt aan het Spaarne
Daar heb ik altijd al van gedroomd
Hollywood ligt aan het Spaarne
Jongens wat doen we het goed
Hollywood ligt aan het Spaarne
Ons Haarlemse Hollywood                         (BIS)
 


 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
login